Αποχρώσεις | Ημερολόγια Θέρους
επιμέλεια: Φώτης Σωτηρόπουλος
Η έκθεση Αποχρώσεις: Ημερολόγια Θέρους αποτελεί μια συλλογική καλλιτεχνική καταγραφή, που προβάλλει το καλοκαίρι πέρα από τον χρόνο του και μέσα από τη ματιά δεκατεσσάρων σύγχρονων καλλιτεχνών με έργα που δημιούργησαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η διαχρονική σχέση του φωτός, του χρώματος αλλά και της μνήμης προβάλλονται στα έργα, που λειτουργούν ως οπτικά ημερολόγια για να καταγράψουν όχι μόνον την αίσθηση του ελληνικού καλοκαιριού, αλλά και την αυτοβιογραφική διάσταση της δημιουργικής διαδικασίας.
Η συγκεκριμένη συλλογική προβολή δεν προέκυψε από μια προκαθορισμένη θεματική, αλλά από μια οργανική συσχέτιση έργων που δημιουργήθηκαν το καλοκαίρι, τις πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου αλλά και προϋπήρχαν στα εργαστήρια των καλλιτεχνών, δημιουργώντας μια αυθόρμητη και γνήσια συλλογική αφήγηση. Αυτή η μεθοδολογία επιτρέπει μια γνησιότερη ανάγνωση, καθώς τα έργα προέκυψαν ως αυτόνομες έρευνες που, εκ των υστέρων, αποκαλύπτουν ένα κοινό αισθητηριακό υπόβαθρο: τη μελέτη του φωτός ως κύριου δραματουργού της εικόνας και της μνήμης.
Ο θεατής μπορεί να αναζητήσει αποχρώσεις όχι μόνο στις χρωματικές βαθμίδες αλλά σε επίπεδο μνήμης καθώς και φιλοσοφικό.
Μέσα στην ιδιαιτερότητα του Ελληνικού χώρου το καλοκαίρι, με την έντονη ηλιοφάνεια, δημιουργούνται ειδικές ατμοσφαιρικές συνθήκες για την απόδοση των λεπτών μεταβολών του φωτός και την ατμοσφαιρική ποιότητα κατά την διάρκεια της ημέρας. Από το καθαρό πρωινό φως, στον σκληρό ήλιο του μεσημεριού που «ισοπεδώνει δημοκρατικά» τους τόνους όπως έλεγε ο Παναγιώτης Τέτσης και διαλύει τα περιγράμματα, στα βαριά χρώματα του δειλινού. Αποχρώσεις όμως και στην υφή των υλικών, ειδικά στην γλυπτική, όπως στις πτυχώσεις του σμιλεμένου μαρμάρου καθώς και στον μπρούτζο, ο οποίος με τη ζεστή του λάμψη και την ικανότητά του να ανακλά και να απορροφά το φως, δημιουργεί δικές του βραχύβιες αποχρώσεις, αλλάζοντας χαρακτήρα ανάλογα με την ώρα της ημέρας και τον φωτισμό του εκθεσιακού χώρου.
Ζωγράφοι του βλέμματος κυρίως στο εργαστήριο, αλλά περιστασιακά και υπαιθριστές, οι καλλιτέχνες μέσα και από τις αναφορές της μεγάλης παράδοση της plein air ζωγραφικής και του υπαιθρισμού, θυμίζοντας τις αναζητήσεις των Ιμπρεσιονιστών, κοιτούν με μια σύγχρονη προοπτική: εδώ, δεν επικεντρώνονται μόνο στην άμεση απόδοση της πραγματικότητας, αλλά στη συλλογή και επεξεργασία της εποχικής εμπειρίας. Οι αποχρώσεις της μνήμης, μέσω της συλλογής και επεξεργασίας της εποχικής αυτής εμπειρίας, λειτουργούν ως υποκείμενο καλλιτεχνικής έκφρασης, όπου η αίσθηση μετατρέπεται σε υλικό.
Ελαφόνησος
Στο ιμπρεσιονιστικού ύφους έργο του Τάσου Δήμου, «Ελαφόνησος», με πολύ γλαφυρό τρόπο ο καλλιτέχνης αποτυπώνει τις αμμοθίνες και τα κρίνα της θάλασσας της Ελαφονήσου που χρυσίζουν κάτω από τον αμείλικτο μεσημεριανό ήλιο- αδρά περιγράμματα, αίσθηση ρευστότητας, όλα μοιάζουν να λιώνουν κάτω από το εκτυφλωτικό φως. Η μνήμη δεν είναι η μοναδική του αναφορά- σχέδια σε μολύβι ή μικρές ακουαρέλες χρησίμευσαν ως οπτικά ημερολόγια.
ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΜΑΜΑΗΣ
Η Έρημος της λευκότητας
Ο Νεκτάριος Μαμάης, γράφει σχετικά με την δημιουργική διαδικασία που
ακολουθεί: «Το τοπίο είναι για μένα ένας συνδυασμός παρατηρήσεις και μνήμης.
Συνήθως δε γνωρίζω εξαρχής ποια θα είναι η τελική εικόνα, η ίδια η ύλη είναι αυτή που με καθοδηγεί. Ξεκινάω με την επιθυμία να ρίξω χρώματα πάνω στο λευκό καμβά. Το υγρό στοιχείο ως κυρίαρχο στη δουλειά μου δημιουργεί τα σχήματα τις φόρμες οι οποίες στην αρχή μοιάζουν χαοτικές. Είναι η στιγμή που απολαμβάνω μια μορφή ελευθερίας και εκπλήξεις που μου προσφέρουν τα υλικά. Στη συνέχεια και ύστερα από παρατήρηση και επεξεργασία ημερών η και μηνών προκύπτει τελικά μια εικόνα που φαίνεται να με ικανοποιεί. Τα συναισθήματα που μου προκαλεί η θέαση του έργου καθώς και η ζωγραφικές ποιότητες οι υφές, καθώς και η συνθετική δομή που σταδιακά αποκτούν οι επιμέρους φόρμες με πείθουν για την ολοκλήρωση».
ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Κύμα
Ο Αχιλλέας Βασιλείου με το «Κύμα» του- γλυπτό από λευκό μάρμαρο Διονύσου- με τις ρέουσες καμπύλες και κυματιστές γραμμές του έργου, αποδίδει με χάρη την εικόνα του νερού σε κίνηση- την κορυφή ενός κύματος καθώς ανεβαίνει, στροβιλίζεται και συντρίβεται. Η λεία μαρμάρινη υφή ενισχύει την ιδέα της ρευστότητας του νερού σε κίνηση και τις μεταβαλλόμενες μορφές του. Το φως αντανακλάται στις καμπύλες του γλυπτού, τονίζοντας τις ρευστές γραμμές και αναδεικνύοντας την προσεκτική δεξιοτεχνία του γλύπτη. Το λείο, γυαλιστερό φινίρισμα και η απουσία αιχμηρών άκρων δημιουργούν μια γαλήνια, σχεδόν αιθέρια ατμόσφαιρα σε έναν αέναο στροβιλισμό.
ΜΑΡΙΑ ΚΤΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ
Τοπίο
Στο ίδιο πλαίσιο, η Μαρία Κτιστοπούλου, με ιμπρεσιονιστική ματιά και χειρονομιακή γραφή, αποτυπώνει την συνεχώς μεταβαλλόμενη ομορφιά της φύσης, της διάθεσης και της έντασής της που μεταφέρονται μέσα από το πινέλο.
Στο Τοπίο της, η υφή των παχιών, impasto πινελιών φέρνουν βάθος και κίνηση, ιδιαίτερα στον ουρανό και το νερό αναβαθμίζοντας τις βιωμένες αισθητηριακές λεπτομέρειες του τοπίου, σε μια ζωγραφικά συναισθηματική ανάμνηση.
Στο έργο Splash και πάλι η impasto τεχνική, χρησιμοποιείται από την ζωγράφο για την απόδοση των κυμάτων και των βράχων, προσδίδοντας τους την δυναμική αίσθηση ρευστότητας και ενέργειας.
ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΠΑΤΣΟΓΛΟΥ
Μορφή
Ο Αριστείδης Πατσόγλου παρουσιάζει μεταξύ άλλων, το μπρούτζινο γλυπτό Μορφή μία επιμήκη γυναικεία μορφή, όπως υποδηλώνεται από τις καμπύλες της λεκάνης και τα σχηματοποιημένα στήθη. Το σώμα της, που στέκεται με τα πόδια σταθερά τοποθετημένα στο έδαφος, σε μια γειωμένη, άκαμπτη στάση, θα μπορούσε να είναι αναφορά σε μια αρχετυπική φιγούρα. Το σώμα της χαρακτηρίζεται από ορατές ραφές-ουλές, που υπαινίσσονται τραυματικές εμπειρίεςή το πέρασμα του χρόνου. Ωστόσο, είναι η απουσία ενός παραδοσιακού κεφαλιού- στη θέση του οποίου βρίσκεται ένα υβρίδιο κεφαλής-πλοίου, που “διαταράσσει” την εικόνα. Το κεφάλι της φιγούρας, αντικαθίσταται από μια κατασκευή που θυμίζει ιστιοφόρο καράβι, αιωρούμενο από πάνω της. Το καράβι, παραδοσιακά σύμβολο ταξιδιού και εξερεύνησης, θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει το πνευματικό ή διανοητικό ταξίδι της φιγούρας. Η αντίθεση μεταξύ του «αγκυροβολημένου» σώματος και του υπονοούμενου δυναμισμού του καραβιού, υποδηλώνει μια περίπλοκη σχέση, συγχωνεύοντας το ανθρώπινο με το συμβολικό. Αυτό το κεφάλι-πλοίο μετατρέπει τη φιγούρα σε σύμβολο πλοήγησης, ταξιδιού και του νου ως δοχείου ικανού να πλεύσει σε ανεξερεύνητα νοητικά ή συναισθηματικά τοπία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΡΙΚΑΣ
Φοινικούντα
Παρουσιάζονται έργα που ξεκίνησαν “in situ”, σε μία παραλία της Φοινικούντας για παράδειγμα, όπως τα ομώνυμα έργα των Γιάννη και Φίλιππου Κούτρικα, για να ολοκληρωθούν αργότερα στο εργαστήριο τους, μιας και η ζωγραφική διαδικασία χρειάστηκε απότομα να διακοπεί εξαιτίας μιας ξαφνικής καταιγίδας. Δύο έργα που αποδίδουν τις μεταβαλλόμενες αποχρώσεις του φωτός την οριακή εκείνη ώρα της μετάβασης προς την νύχτα, καθώς o ήλιος δύει πάνω από το Ιόνιο και ενώ μια καταιγίδα ξεσπά στο βάθος του ορίζοντα. Σβελτάδα στην εκτέλεση- το φως μεταβάλλεται λεπτό το λεπτό, το λάδι στεγνώνει- χειρονομιακή πινελιά, σε έναν ενδιαφέροντα διάλογο “Padre e figlio”.
ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΚΟΥΤΡΙΚΑΣ
Φοινικούντα
Μας λέει ο Φίλιππος Κούτρικας: «Το έργο αυτό το εμπνεύστηκα από μια καλοκαιρινή στιγμή μετά τη βροχή. Ήταν από εκείνες τις ξαφνικές μπόρες που έρχονται δυνατές και φεύγουν γρήγορα, αφήνοντας πίσω τους μια παράξενη ησυχία και έναν ουρανό γεμάτο φως και σκιές. Με συγκινεί αυτή η μεταβατική στιγμή- όταν όλα έχουν ποτιστεί, ο αέρας έχει δροσίσει, και το φως επιστρέφει, πιο καθαρό και δυνατό. Ήθελα να αποτυπώσω αυτή την αίσθηση, αυτή τη μικρή ανάπαυλα μέσα στο θέρος, όπου η φύση μοιάζει να κάνει μια παύση. Η μακρόστενη σύνθεση τραβάει το βλέμμα προς τον ορίζοντα, ενώ το λάδι μου έδωσε τη δυνατότητα να παίξω με τις υφές, το φως και τις σκιές. Για μένα, το καλοκαίρι δεν είναι μόνο ήλιος και θόρυβος- είναι και αυτές οι σιωπηλές, σχεδόν προσωπικές στιγμές».
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΙΑΓΚΡΗΣ (Siagreece)
Η Βουτιά
Ο Παναγιώτης Σιάγκρης (Siagreece), δημιουργεί το συμβολικό έργο «Η βουτιά», σε ένα παιχνίδι διαφανειών και στρωματώσεων. Στο γνώριμο ύφος του, με τον καμβά και το Plexiglass σε ευφάνταστη συνύπαρξη, να δημιουργούν επίπεδα και διαβαθμίσεις του φωτός που μεταβάλλονται από τις διάφορες γωνίες θέασης.
ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΦΙΔΑ
Ναύπλιο
Στην ύπαιθρο καμωμένο και το έργο της Ιωάννας Καφίδα, «Ναύπλιο». Εδώ η ζωγράφος με μικρές, κοφτές πινελιές, σχετικά υψηλής πυκνότητας, συνθέτει τα επίπεδα των κυματιστών λόφων. Με παλέτα απαλή και γήινη, αποδίδει τις χρωματικές τους διαβαθμίσεις, με πράσινους, καφέ και γκρι τόνους να κυριαρχούν. Με πινελιές αραιότερου χρώματος, αποδίδονται τα βουνά του φόντου και ο ουρανός δίνοντας την αίσθηση του βάθους. Η εστίαση εδώ είναι στην αποτύπωση της συνολικής εντύπωσης του τοπίου, τα φευγαλέα εφέ του φωτός και της ατμόσφαιρας παρά σε ακριβείς λεπτομέρειες.
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΗΝΑΣ
Ημέρες του Σεπτέμβρη
Ο ευαίσθητος δημιουργός αλλά και οξύς παρατηρητής Βαγγέλης Ρήνας, στο έργο του Ημέρες του Σεπτέμβρη, περιγράφει ζωγραφικά την βαθύτερη συναισθηματική απήχηση του τοπίου. Νοσταλγία, ίσως μια υποβόσκουσα μελαγχολία, αίσθημα δέους και μοναξιάς. Με τη χρήση πυκνών, δυναμικών πινελιών και χρωματική παλέτα που μεταβάλλεται από τα μπλε στα πράσινα, δεν αποτυπώνει απλά ένα θυελλώδες θαλασσινό τοπίο, αλλά προβάλει την φορτισμένη συναισθηματική του κατάσταση. Ο ίδιος ο ζωγράφος μας εξομολογείται: «Η αλλαγή στον ουρανό, οι πρώτες βροχές, οι ιστορίες που ψιθυρίζουν τα σύννεφα, το χρώμα της θάλασσας που αλλάζει. Ένας περίπατος στην άδεια παραλία, κι ο άνεμος να θυμίζει το καλοκαίρι που έφυγε».
PRESS
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ
